Kambiyo Takibinde Beş Günlük Kritik Süre: İmza, Borç, Yetki İtirazı ve Vasıf Şikâyeti

Kambiyo senetlerine dayalı takipte borçlu vekilinin elindeki en kısıtlı kaynak zamandır. Adi ilamsız takipte yedi günlük itiraz süresine ve itirazın takibi kendiliğinden durdurmasına alışmış bir uygulayıcı için kambiyo takibinin rejimi ciddi hak kaybı riskleri barındırır: süreler beş gündür, başvuru mercii (haciz yolunda) icra dairesi değil icra mahkemesidir, itirazın yapılması takibi kural olarak durdurmaz ve imzanın haksız inkârı borçluyu ayrıca tazminat ve para cezasıyla karşı karşıya bırakır. Bu yazıda haciz ve iflas yoluyla yapılan kambiyo takiplerinde imzaya itiraz, borca itiraz, yetki itirazı ve kambiyo vasfına ilişkin şikâyetin süre, merci ve sonuçları, güncel içtihat eşliğinde ele alınmaktadır.

Kambiyo takibinin itiraz rejimini ayıran temel özellik

Yargıtay İBHGK E.2019/1 K.2019/8 (25.12.2019) sayılı kararında kambiyo senetlerinin mücerretlik, sıkı şekil, imzaların bağımsızlığı ve kamu güveni gibi niteliklerine değinilmiş; bu senetler için özel takip usullerinin bulunduğu, adi takiplerden farklı olarak icra takibine itiraz ile takibin durmasının söz konusu olmadığı ve borcun ödenmesi ile itiraza ilişkin özel sürelerin düzenlendiği vurgulanmıştır. Bu tespit, dosya stratejisinin çıkış noktasıdır.

Adi takipte İİK m. 66 uyarınca süresinde yapılan itiraz takibi durdurur; alacaklı ise itirazın kaldırılması veya iptali yoluna gitmek zorundadır. Senet altındaki imzanın reddedildiği adi takipte de alacaklı, İİK m. 68/a uyarınca itirazın kendisine tebliğinden itibaren altı ay içinde itirazın geçici olarak kaldırılmasını isteyebilir. Kambiyo takibinde ise yük tersine döner: itirazı icra mahkemesinde ileri sürmek ve kabul kararı almak borçlunun işidir. İİK m. 168/5'teki ihtar bunu açıkça ifade eder: borçlu, itirazını beş gün içinde icra mahkemesine bildirerek “itirazın kabulüne dair bir karar getirmediği takdirde cebri icraya devam olunacağı” ihtar edilir.

Süreler ve mercii: karşılaştırmalı tablo

Tablonun en önemli mesajı şudur: haciz yolunda ödeme süresi on gün olduğu halde itiraz ve şikâyet süresi beş gündür. Borçlunun on günlük ödeme süresini itiraz süresi zannetmesi, uygulamada en sık rastlanan hak kaybı sebebidir. Vekaletname almadan önce müvekkilin ödeme emrini hangi tarihte tebellüğ ettiğinin belgeyle tespit edilmesi, sürenin bu tebliğ tarihine göre hesaplanması gerekir.

Sürenin başlangıcı ve hesabı

İİK m. 168 uyarınca icra memuru, senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse borçluya senet sureti ile birlikte ödeme emri gönderir. Beş günlük süre, ödeme emrinin borçluya usulüne uygun tebliğiyle işlemeye başlar. Uygulamada dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:

• Süre her borçlu için kendi tebliğ tarihinden ayrı ayrı işler. Keşideci, ciranta ve avalist bakımından farklı tebliğ tarihleri, farklı son günler doğurur; müşterek dilekçe verilecekse en erken dolan süre esas alınmalıdır.
• Ödeme emrine senet suretinin eklenmemiş olması, tebliğ işleminin usulsüzlüğü bakımından ayrıca değerlendirilmelidir; ancak usulsüz tebliğ iddiası ile esasa ilişkin itirazların birlikte ve ihtiyatlı olarak süresi içinde ileri sürülmesi daha güvenlidir.
• Süreler hak düşürücü niteliktedir; icra mahkemesi süreyi kendiliğinden gözetir. Süresinden sonra yapılan imza veya borç itirazı esasa girilmeden reddedilir.
• Kambiyo vasfına ilişkin itiraz, beş günlük şikâyet süresiyle sınırlı değildir; aşağıda açıklanacağı üzere icra mahkemesi bu hususu kendisine usulüne uygun intikal eden işlerde re'sen nazara alabilir.

İmzaya itiraz: “açıkça” bildirme zorunluluğu ve yaptırımlar

Şekil ve içerik

İİK m. 168/4, borçlunun senetteki imzanın kendisine ait olmadığı iddiasını beş gün içinde “açıkça bir dilekçe ile” icra mahkemesine bildirmesini arar. Aksi halde imza, kambiyo takibinde borçludan sadır sayılır. “Borçlu değilim”, “senedi tanımıyorum” veya “senet bedelsizdir” şeklindeki ifadeler imza inkârı niteliği taşımaz. Dilekçede imzanın borçluya ait olmadığının tereddüde yer bırakmayacak biçimde yazılması, varsa borçlunun resmi kurumlardaki imza örneklerinin (banka, noter, tapu kayıtları) bulunduğu yerlerin gösterilmesi gerekir.

İmza inkârı ile borca itirazın birlikte yapılması mümkündür; ancak kademeli kurgu dikkatle yapılmalıdır. İmzayı inkâr ederken aynı dilekçede borcun kısmen ödendiğini ileri sürmek, imzanın kabulü sonucunu doğurabilecek bir çelişki yaratır. Ayrıca İİK m. 170/a/3 uyarınca imza inkârı geri alınmış veya borç kısmen ya da tamamen kabul edilmişse, icra mahkemesinin kambiyo vasfı yokluğunu re'sen dikkate alma yetkisi devre dışı kalır.

İtirazın takibe etkisi

İİK m. 170/1'e göre imza itirazı satıştan başka icra takip muamelelerini durdurmaz. Haciz işlemleri devam edebilir. Borçlu bakımından tek koruma, aynı maddenin ikinci fıkrasındaki tedbirdir: icra mahkemesi, itiraz dilekçesinin kapsamından veya eklenen belgelerden edindiği kanaate göre itirazı ciddi görürse, alacaklıya tebliğe gerek görmeden takibin geçici olarak durdurulmasına evrak üzerinde karar verebilir. Bu talebin dilekçede ayrı bir başlık halinde ve belgeyle desteklenerek yapılması gerekir; aksi halde mahkeme tedbir yönünden inceleme yapmadan duruşma gününe kadar dosyayı bekletebilir.

İnceleme usulü

İİK m. 170/3, incelemenin İİK m. 68/a'nın dördüncü fıkrasına göre yapılacağını öngörür. İİK m. 68/a uyarınca tatbike medar imza varsa onunla, yoksa borçluya yazdırılacak yazı ve attırılacak imza ile karşılaştırma yapılır; mahkeme diğer delil ve karinelerden de kanaat edinebilir ve gerekirse, oturumun bir defadan fazla ertelenmesine yol açmayacak şekilde bilirkişi incelemesi yaptırabilir. İmzayı reddeden borçlu, icra dairesinin yetki çevresi içindeyse, mazeretini önceden bildirip belgelemediği takdirde duruşmada bizzat bulunmak zorundadır; yetki çevresi dışında ödeme emri tebliğ edilen borçlu ise istinabe yoluyla isticvabına karar verilirse aynı yükümlülük altındadır. Müvekkilin duruşmaya katılımının planlanması bu nedenle dilekçe aşamasında başlamalıdır.

Kabul ve ret sonuçları

İİK m. 170/3'e göre inkâr edilen imzanın borçluya ait olmadığı kanaatine varılırsa itirazın kabulüne karar verilir ve bu kararla takip durur; alacaklının genel hükümlere göre dava açma hakkı saklıdır. İmzanın borçluya ait olduğu anlaşılır ve takip ikinci fıkra uyarınca durdurulmuşsa borçlu, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere inkâr tazminatına ve yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir, itiraz reddedilir. İİK m. 168/4'teki ihtar da imzanın haksız yere inkârı halinde yüzde on oranında para cezası yaptırımını ödeme emrine yazdırır. Borçlu menfi tespit veya istirdat davası açarsa hükmolunan tazminat ve para cezasının tahsili dava sonuna kadar tehir olunur.

Pratik sonuç: Tedbir talebi, kabul edilirse borçluyu korur; ancak imzanın borçluya ait çıkması halinde inkâr tazminatının şartını da oluşturur. Müvekkilin imzayı gerçekten inkâr edip etmediği, tedbir istenmeden önce net biçimde teyit edilmelidir.

Borca ve yetkiye itiraz

İİK m. 168/5, borçlunun borçlu olmadığı, borcun itfa edildiği, mehil verildiği, alacağın zamanaşımına uğradığı veya yetki itirazını sebepleriyle birlikte beş gün içinde icra mahkemesine bir dilekçe ile bildirmesini öngörür. Bu sayım, ödeme emrine yazılacak ihtarın içeriğidir; borca itiraz dilekçesinde sebeplerin tek tek ve somut olarak gösterilmesi gerekir. “Borca itiraz ediyorum” şeklindeki gerekçesiz itiraz, kambiyo takibinde icra mahkemesinin incelemesini anlamsız kılar.

• İtfa ve mehil: İcra mahkemesindeki inceleme dar kapsamlıdır; ödeme veya süre verildiği iddiasının alacaklıya karşı ileri sürülebilecek ve senetle irtibatı kurulabilen belgelerle desteklenmesi gerekir. Tanık beyanına dayalı ödeme savunması, uygulamada icra mahkemesinde sonuç vermez; bu tür savunmalar için menfi tespit davası seçeneği değerlendirilmelidir.
• Zamanaşımı: Senedin türüne ve borçlunun senetteki sıfatına göre farklı kambiyo zamanaşımı süreleri söz konusudur; zamanaşımı itirazı da beş günlük süreye tabidir ve sebebiyle birlikte bildirilmelidir.
• Yetki itirazı: Kambiyo takibinde yetki itirazı da icra dairesine değil icra mahkemesine, beş gün içinde yapılır. Yetkili icra dairesinin dilekçede gösterilmesi, itirazın değerlendirilmesi bakımından önemlidir.

Aval verenler bakımından savunmaların sınırı ayrıca değerlendirilmelidir. Yargıtay İBBGK E.2017/4 K.2018/5 (20.04.2018) sayılı kararında aval ile kefalet arasındaki ayrıma değinilmiş, avalin kambiyo senedinde bedelin ödenmesini güvence altına alan ve TTK'daki özel hükümlere tabi bir kambiyo taahhüdü olduğu vurgulanmıştır. Bu nedenle avalist müvekkil adına kefalete özgü geçerlilik şartlarına dayanan itirazlar ileri sürülmeden önce bu kararın kapsamı dikkate alınmalıdır.

Kambiyo vasfına ilişkin şikâyet ve re'sen inceleme

İİK m. 170/a/1'e göre borçlu, alacaklının kambiyo takibi hakkı bulunmadığını İİK m. 168/3 uyarınca şikâyet yoluyla ileri sürebilir; ödeme emrindeki ihtara göre bu şikâyetin de beş gün içinde icra mahkemesine yapılması gerekir. Bununla birlikte İİK m. 170/a/2, icra mahkemesine süresinde yapılan şikâyet veya itiraz dolayısıyla usulüne uygun intikal eden işlerde, senedin kambiyo vasfını taşımadığı veya alacaklının kambiyo hukuku uyarınca takip hakkının bulunmadığı hususlarının re'sen nazara alınarak takibin iptal edilebileceğini düzenler. Dolayısıyla süresinde yapılmış bir borç itirazı, vasıf eksikliğinin incelenmesine de kapı açar; ancak imza inkârının geri alınması veya borcun kabulü halinde bu re'sen inceleme yetkisi uygulanmaz (İİK m. 170/a/3).

Vasıf incelemesinin dosyada nasıl şekillendiğine güncel bir örnek Hukuk Genel Kurulu E.2024/791 K.2025/539 (17.09.2025) sayılı kararıdır. Uyuşmazlık, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte bononun keşidecisi olarak gösterilen şirketin borca itirazının kabulünün gerekip gerekmediğine ilişkindir; alacaklı, düzenleyen imzasının yeterli olduğunu, imzanın şirket unvanı veya kaşesi üzerine atılmasının zorunlu bulunmadığını ve imzanın birden fazla şirketin yetkilisince atıldığını ileri sürmüştür. Hukuk Genel Kurulu, değerlendirmesini İİK m. 168/3 ve m. 170/a çerçevesinde yapmış ve direnme kararını bozmuştur. Keşideci imzasının kime ait olduğu ve temsil ilişkisinin senetten anlaşılıp anlaşılamadığı, şirket borçlular bakımından süre içinde mutlaka ileri sürülmesi gereken bir başlıktır.

Takip yolunun seçimi de şikâyet konusu olabilir. Yargıtay İBBGK E.2021/2 K.2023/1 (20.01.2023) sayılı kararıyla, rehinle teminat altına alınmış ve ayrıca kambiyo senedine bağlanmış alacağın tahsili için tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla aynı anda ve sıra gözetilmeksizin hem rehnin paraya çevrilmesi yoluyla hem de kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yapılamayacağı sonucuna varılmıştır. İpotekli kredi ilişkilerinde borçlu vekilinin, eş zamanlı başlatılmış takipleri tespit ederek bu itirazı kambiyo takibine karşı süresinde ileri sürmesi gerekir.

İflas yoluyla kambiyo takibinde farklılıklar

İİK m. 171, iflas yoluyla kambiyo takibinde ödeme emrine borcun ve takip masraflarının beş gün içinde ödenmesi ihtarının yazılacağını; borçlunun kambiyo senedine ve borca dair her türlü itiraz ve şikâyetini sebepleriyle birlikte, diğer tarafa tebliğ edilecek nüshadan bir fazla dilekçe ile beş gün içinde icra dairesine bildirmesi gerektiğini düzenler. Haciz yolundaki icra mahkemesi alışkanlığıyla iflas yolu ödeme emrine karşı icra mahkemesine başvurmak veya nüsha sayısını eksik vermek, sık rastlanan hatalardandır. Süre içinde ödeme yapılmaz, itiraz ve şikâyette bulunulmazsa alacaklının ticaret mahkemesinden iflas talep edebileceği ihtarı da ödeme emrinde yer alır; bu nedenle tacir müvekkiller açısından iflas yolu ödeme emri ayrı bir öncelikle ele alınmalıdır.

İtirazın kabulünün hacizlere etkisi

İtirazın kabulü kararının hacizler üzerindeki etkisi uygulamada tartışmalıdır. 12. Hukuk Dairesi E.2025/7207 K.2026/1680 (10.03.2026) sayılı kararına yazılan karşı oyda, kambiyo takibinde borçlunun yasal beş günlük süre içinde imzaya veya borca itiraz etmesi ve itirazın kabulü halinde İİK m. 170/3 gereğince takibin duracağı, itirazın kabulü kararının kesinleşmesinin takibin iptali sonucunu doğuracağı ve hacizlerin kalkacağı görüşü savunulmuştur. Kesinleşme şartının aranıp aranmayacağı, özellikle ihtiyati hacizlerin kaldırılması taleplerinde icra müdürlüğü kararlarına karşı şikâyet stratejisini doğrudan etkiler; bu konuda talep dilekçesinde kararın kesinleşme durumunun açıkça belirtilmesi ve kesinleşme şerhinin takip dosyasına sunulması yerinde olur.

Süre kaçırıldığında: gecikmiş itiraz

Beş günlük süre kaçırılmışsa son çare gecikmiş itirazdır. Yargıtay İBBGK E.2021/1 K.2022/3 (03.06.2022) sayılı kararının gerekçesinde aktarılan düzenlemeye göre, bir mani sebebiyle süresi içinde itiraz edemeyen borçlu paraya çevirme muamelesi bitinceye kadar itiraz edebilir; ancak maninin kalktığı günden itibaren üç gün içinde mazeretini gösterir delillerle birlikte itiraz sebeplerini bildirmek ve duruşmaya ilişkin harç ve masrafları ödemek zorundadır. Mahkeme gecikme sebebinin mahiyetine göre takibin durdurulmasına karar verebilir. Kambiyo takibinde itiraz mercii icra mahkemesi olduğundan gecikmiş itirazın da bu mahkemeye yöneltilmesi gerekir. Üç günlük sürenin maninin kalktığı günden başladığı unutulmamalı; hastalık, tutukluluk gibi mazeretler resmi belgeyle ilk dilekçede ortaya konulmalıdır.

Uygulamada dikkat: kontrol listesi

1. Ödeme emrinin türünü (haciz yolu – İİK m. 168 / iflas yolu – İİK m. 171) belirleyin; merci buna göre değişir.
2. Tebliğ tarihini belgeyle tespit edin; beş günlük süreyi on günlük ödeme süresiyle karıştırmayın.
3. Her borçlu için süreyi ayrı hesaplayın; müşterek dilekçede en erken dolan süreyi esas alın.
4. İmza inkârını “açıkça” yazın; aynı dilekçede imzayı dolaylı olarak kabul eden ödeme beyanlarından kaçının.
5. İmza inkârında tedbir talebini (İİK m. 170/2) ayrı başlıkta ve belgeyle yapın; inkâr tazminatı riskini müvekkille netleştirin.
6. Tatbike medar imzaların bulunduğu kurumları dilekçede gösterin; müvekkilin duruşmaya bizzat katılımını planlayın (İİK m. 68/a).
7. Borca itiraz sebeplerini (borçsuzluk, itfa, mehil, zamanaşımı, yetki) somut ve belgeli biçimde sayın.
8. Kambiyo vasfı eksikliklerini (keşideci imzası, temsil, zorunlu unsurlar) beş gün içinde şikâyet olarak ayrıca ileri sürün; re'sen incelemeye güvenip bu başlığı boş bırakmayın.
9. Borcu kısmen kabul eden beyanların İİK m. 170/a/3 uyarınca re'sen iptal imkânını ortadan kaldıracağını hesaba katın.
10. Rehinli alacaklarda eş zamanlı rehin ve kambiyo takibi olup olmadığını kontrol edin.
11. İcra mahkemesinde sonuç alınamayacak savunmalar için menfi tespit veya istirdat davası seçeneğini ve bu davanın tazminat ile para cezasının tahsiline etkisini değerlendirin.

Sonuç

Kambiyo senetlerine dayalı takipte borçlu vekilinin başarısı büyük ölçüde ilk beş günde belirlenir. Haciz yolunda imza, borç ve yetki itirazları ile kambiyo vasfı şikâyeti icra mahkemesine; iflas yolunda ise tüm itiraz ve şikâyetler icra dairesine yapılır. İtiraz takibi kendiliğinden durdurmadığından tedbir talebi ayrıca gündeme getirilmeli, imza inkârının tazminat ve para cezası sonuçları ise baştan hesaba katılmalıdır. Süre, merci ve içerik bakımından özenle hazırlanmış tek bir dilekçe, sonradan açılacak davaların yükünü önemli ölçüde azaltır.

Yararlanılan kaynaklar

Mevzuat

• İİK m.66
• İİK m.68/A
• İİK m.168 (Ödeme emri)
• İİK m.170/A (Borçlunun kambiyo hukuku bakımından şikayeti)
• İİK m.170
• İİK m.171 (Ödeme emri)
• İİK m.60
• İİK m.269 (Adi kira ve hasılat kiraları için ödeme emri ve itiraz müddeti)

Yargı kararları

• Yargıtay İBHGK E.2019/1 K.2019/8 (25.12.2019) — RG 14.07.2020/31185
• Yargıtay İBBGK E.2017/4 K.2018/5 (20.04.2018) — RG 16.10.2018/30567
• Hukuk Genel Kurulu E.2024/791 K.2025/539
• Yargıtay İBBGK E.2021/2 K.2023/1 (20.01.2023) — RG 16.07.2023/32250
• 12. Hukuk Dairesi E.2025/7207 K.2026/1680
• Yargıtay İBBGK E.2021/1 K.2022/3 (03.06.2022) — RG 26.11.2022/32025