İlamsız İcra Takibinin Başlatılması: Takip Talebinden Ödeme Emrinin Tebliğine Uygulama Notları

İlamsız icra takibi, dosyaya ilk bakışta en rutin iş gibi görünse de itirazın iptali ya da itirazın kaldırılması aşamasında karşılaşılan sorunların önemli bir kısmı, takip talebinin hazırlandığı ilk gün yapılan tercihlerden kaynaklanır. Yanlış takip yolu, eksik borçlu bilgisi, yabancı para alacağında kur tarihinin belirtilmemesi, belge örneklerinin eksik sunulması ya da ödeme emrinin tebliğe hatalı adrese veya kişiye gönderilmesi; takibin iptali, sürelerin işlememesi ve vekâlet ücreti/tazminat risklerine yol açabilir. Bu yazıda takip talebinden ödeme emrinin tebliğine kadar geçen süreç, güncel mevzuat ve Yargıtay içtihadı ışığında uygulamaya dönük olarak ele alınmaktadır.

İlamsız Takibin Kapsamı ve Takip Yolunun Seçimi

Yargıtay İBBGK E.2021/1 K.2022/3 (03.06.2022) sayılı kararının gerekçesinde, İcra ve İflas Kanunu'nun ilamlı icra dışında yalnız para ve teminat alacakları için ilamsız icra yollarını da kabul ettiği; ilamsız icranın genel haciz yolu, kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ve kiralanan taşınmazların ilamsız icra yoluyla tahliyesi olmak üzere üç türü bulunduğu hatırlatılmıştır. Aynı gerekçede genel haciz yolunun, rehinle temin edilmemiş ve kambiyo senedine dayanmayan para ve teminat alacakları için başvurulabilen bir yol olduğu, bu yola başvurmak için alacağın bir belgeye dayanmasının şart olmadığı; ancak belgesiz takipte başarının fiilen borçlunun itiraz etmemesine bağlı kaldığı vurgulanmıştır.

Takip yolunun seçimi serbest bir tercih değildir. Yargıtay İBHGK E.2017/2 K.2017/3 (26.05.2017) sayılı kararında, takip yolu ne olursa olsun aynı takip talepnamesinin düzenlendiği, farklı takip yolları için farklı ödeme veya icra emirleri bulunsa da farklı bir takip talebi türü olmadığı; ancak alacaklının talepnamede takip yolunu ancak takip dayanağı belgeye uygun biçimde "haciz", "iflas" veya "rehnin/ipoteğin paraya çevrilmesi" şeklinde gösterebileceği ve alacaklıya sınırsız bir seçme hakkı tanınmadığı açıklanmıştır. Aynı kararın gerekçesinde, kanun sisteminin ilamların ancak ilamlı takibe konu edilebileceğini gösterdiği de belirtilmiştir. Bu nedenle elinde ilam bulunan alacaklının, ilamsız takip yoluna giderek itiraz–itirazın kaldırılması döngüsüne girmesi hem gereksiz hem de riskli bir tercihtir.

Başlangıç anı bakımından da ayrım önemlidir: İİK m. 35'e göre ilamlı takip ilamın icra dairesine tevdii ile başlar. İlamsız takipte ise takip, İİK m. 58 uyarınca icra dairesine yazılı, sözlü ya da elektronik ortamda yapılan takip talebi ile başlar. Zamanaşımının kesilmesi, ihtiyati haczin tamamlanması ve aynı borçlu hakkındaki takiplerin sırası gibi konularda bu tarih belirleyicidir.

Takip Talebinin İçeriği: İİK m. 58 Kontrolü

Takip talebi icra dosyasının ilk tutanağıdır; ödeme emri, talepteki kayıtlar esas alınarak düzenlenir. İİK m. 58 uyarınca talepte en az şu hususlar yer almalıdır:

• Alacaklı bilgileri: Alacaklının, varsa kanuni temsilcisinin ve vekilinin adı soyadı; ödemenin yapılacağı banka adı ve hesap bilgileri; varsa T.C. kimlik veya vergi kimlik numarası; şöhret ve yerleşim yeri. Yabancı memlekette oturan alacaklı Türkiye'de bir yerleşim yeri göstermeli; gösteremezse icra dairesinin bulunduğu yer yerleşim yeri sayılır.
• Borçlu bilgileri: Borçlunun ve varsa kanuni temsilcisinin adı soyadı, alacaklı tarafından biliniyorsa T.C. kimlik veya vergi kimlik numarası, şöhret ve yerleşim yeri. Terekeye karşı takipte tebligat yapılacak mirasçıların aynı bilgileri gösterilmelidir.
• Alacak tutarı ve faiz: Alacağın veya istenen teminatın Türk parasıyla tutarı; faizli alacaklarda faiz miktarı ve işlemeye başladığı gün. Alacak yabancı para ise hangi tarihteki kur üzerinden talep edildiği ve faizi ayrıca gösterilmelidir.
• Dayanak: Senet, senet yoksa borcun sebebi.
• Takip yolu: Seçilen takip yolu açıkça yazılmalıdır.

Alacak bir belgeye dayanıyorsa, belgenin aslı ya da alacaklı veya temsilcisi tarafından tasdik edilmiş, borçlu sayısından bir fazla örneği takip talebi sırasında icra dairesine verilmelidir. Çok borçlu dosyalarda örnek sayısının eksik bırakılması, ödeme emirlerinin belge eki olmadan tebliğe çıkarılması sonucunu doğurur ve sonradan tebliğin usulsüzlüğü tartışmasına zemin hazırlar.

Talepte sık yapılan hatalar

• Faiz başlangıç tarihinin ve faiz türünün belirsiz bırakılması; işlemiş faiz ile asıl alacağın ayrıştırılmaması.
• Yabancı para alacaklarında kur tarihinin gösterilmemesi.
• "Borcun sebebi" alanının "cari hesap alacağı" gibi genel ifadelerle geçiştirilmesi; bu durum itirazın iptali davasında ispat ve talep sınırı bakımından sorun yaratır.
• Dayanak belgeye uymayan takip yolunun seçilmesi.
• Borçlu vekilinin adresinin borçlu adresi olarak gösterilmesi (aşağıda ayrıca ele alınmaktadır).

İcra Müdürünün İncelemesi ve Ödeme Emrinin Düzenlenmesi

İİK m. 60 uyarınca icra müdürü, takip talebinin kanunda öngörülen şartları içerdiğine karar verirse ödeme emri düzenler; talebin kabul edilmemesi hâlinde verilen karar tutanağa yazılır. Talebin reddi kararı, alacaklı açısından şikâyet yoluyla denetlenebilecek bir işlemdir; bu nedenle ret gerekçesinin tutanağa eksiksiz geçirilmesinin sağlanması önemlidir.

Genel haciz yolunda ödeme emri İİK m. 60'a göre şunları içerir:

1. Banka hesap numarası hariç, takip talebinde bulunması gereken kayıtlar.
2. Borcun ve masrafların yedi gün içinde icra dairesinin ödeme emrinde yazılı banka hesabına ödenmesi; borç teminat verilmesi ise teminatın bu süre içinde gösterilmesi ihtarı.
3. Senet altındaki imza borçluya ait değilse bunun aynı yedi gün içinde ayrıca ve açıkça bildirilmesi, aksi hâlde senedin icra takibinde borçludan sadır sayılacağı; imzayı reddettiği takdirde icra mahkemesindeki duruşmada hazır bulunması, bulunmazsa itirazın muvakkaten kaldırılacağı; borcun tamamına veya bir kısmına ya da alacaklının takip hakkına itirazı varsa bunu da aynı sürede bildirmesi ihtarı.
4. İtiraz etmediği takdirde yedi gün içinde İİK m. 74'e göre mal beyanında bulunması, bulunmazsa hapisle tazyik edileceği, beyanda bulunmaz veya gerçeğe aykırı beyanda bulunursa ayrıca hapisle cezalandırılacağı ihtarı.
5. Borç ödenmez veya itiraz edilmezse cebri icraya devam edileceği beyanı.

İİK m. 74'e göre mal beyanı, borçlunun kendisinde ve üçüncü kişiler elinde bulunan mal, alacak ve haklarından borcuna yetecek miktarın nevini, mahiyetini ve vasıflarını, her türlü kazanç ve gelirini, yaşayış tarzına göre geçim kaynaklarını ve buna göre borcunu nasıl ödeyebileceğini yazılı veya sözlü olarak icra dairesine bildirmesidir. Ödeme emrindeki ihtarın bu kapsamı yansıtması, sonraki tazyik ve ceza aşamalarında tartışma çıkmaması bakımından önem taşır.

Kambiyo Senetlerine Dayalı Takiplerde Farklılaşan Ödeme Emri

Kambiyo senedine dayalı takipte icra memuru, senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse borçluya senet suretiyle birlikte hemen ödeme emri gönderir. Bu ön inceleme, genel haciz yolundaki incelemeden daha yoğundur; senedin kambiyo vasfı ve vade, memur tarafından resen değerlendirilir.

İİK m. 168 uyarınca kambiyo senetlerine mahsus haciz yolunda ödeme emrine; senet kambiyo vasfını haiz değilse beş gün içinde icra mahkemesine şikâyet edilmesi, imza inkârının beş gün içinde açıkça bir dilekçe ile icra mahkemesine bildirilmesi, aksi hâlde imzanın borçludan sadır sayılacağı ve imzasını haksız yere inkâr ederse takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edileceği; borçlu olmadığı, borcun itfa edildiği, mehil verildiği, zamanaşımı veya yetki itirazının sebepleriyle birlikte beş gün içinde icra mahkemesine bildirilmesi gerektiği ihtarları yazılır. İİK m. 171'e göre iflas yolunda ise borcun ve takip masraflarının beş gün içinde ödenmesi, itiraz ve şikâyetlerin karşı tarafa tebliğ edilecek nüshadan bir fazla dilekçe ile beş gün içinde icra dairesine bildirilmesi ve aksi hâlde alacaklının ticaret mahkemesinden borçlunun iflasını isteyebileceği ihtar olunur.

Uygulamada, borçlu vekili olarak süre hesabı yapılırken ödeme emrinin hangi takip yoluna göre düzenlendiğinin mutlaka kontrol edilmesi gerekir. Genel haciz yolundaki yedi günlük alışkanlıkla kambiyo takibinde süre kaçırılması, sık rastlanan ve telafisi zor bir hak kaybıdır. Ayrıca ödeme emrindeki sürenin kanuna aykırı yazılması hâlinde ödeme emrinin bu yönden şikâyet konusu yapılması ihtimali değerlendirilmelidir.

Ödeme Emrinin Tebliğe Çıkarılması

İİK m. 61 tebliğ aşamasına ilişkin bağlayıcı kurallar getirir:

• Ödeme emri, takip talebinden itibaren en geç üç gün içinde tebliğe gönderilir.
• Takip belgeye dayanıyorsa belgenin tasdikli bir örneği ödeme emrine eklenir.
• Müşterek borçlular aynı anda takip ediliyorsa, bir temsilci tarafından temsil edilmeleri hâli hariç, her birine ayrı ödeme emri tebliğ edilir.
• Bir borçlu hakkında aynı gün birden fazla takip talebi varsa ödeme emirleri aynı anda tebliğe gönderilir.
• Aynı icra dairesinde farklı günlerde birden fazla takip talebi varsa, hiçbir takipte daha eski talepten önce ödeme emri tebliğe gönderilemez.

Son iki kural, aynı borçluya karşı birden fazla alacaklının bulunduğu dosyalarda haciz sırası bakımından önemlidir; takip talebinin hangi gün verildiği, alacaklının sonraki konumunu doğrudan etkiler.

Borçlu vekiline tebliğ sorunu

Yargıtay İBBGK E.2021/1 K.2022/3 (03.06.2022) sayılı kararının gerekçesinde, borçlunun bir vekili bulunsa bile bu vekilin icra takibinde borçluyu temsil edip etmeyeceği bilinemeyeceğinden ödeme emrinin borçlunun vekiline tebliğ edilemeyeceğine ilişkin doktrin görüşüne yer verilmiştir. Alacaklı vekilinin, borçlunun önceki dava veya ihtarname yazışmalarındaki vekil adresini takip talebinde tebliğ adresi olarak göstermesi bu nedenle risklidir; tebliğin usulsüzlüğü, itiraz süresinin işlemeye başlamaması sonucunu doğurabilir.

İhtiyati Haciz Sonrası Takip Talebi

İİK m. 264 uyarınca dava açılmadan veya takipten önce ihtiyati haciz yaptıran alacaklı, haczin uygulanmasından, haciz gıyabında yapılmışsa haciz tutanağının kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde takip talebinde bulunmak veya dava açmak zorundadır. Borçlu ödeme emrine itiraz ederse itiraz hemen alacaklıya tebliğ edilir; alacaklı tebliğden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemek veya dava açmak zorundadır. İtirazın kaldırılması talebi reddedilirse kararın tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde dava açılmalıdır.

Bu süreler kaçırılırsa veya takip talebinden vazgeçilirse ihtiyati haciz hükümsüz kalır. Borçlu süresinde itiraz etmez ya da itiraz kesin olarak kaldırılır veya mahkemece iptal edilirse ihtiyati haciz kendiliğinden icrai hacze dönüşür. Bu nedenle ihtiyati haciz kararı alınan dosyalarda takip talebinin hazırlığı, haciz uygulanmadan önce tamamlanmış olmalıdır.

İdari Yargı Görevine Giren Alacaklar ve İİK Geçici m. 13

İİK Geçici m. 13, idari yargının görev alanına giren konularda yürürlük tarihinden önce başlatılmış ilamsız takipler için talep üzerine icra müdürünce dosya üzerinden düşme kararı verileceğini düzenler. Düşme kararı alacaklıya resen tebliğ edilir; alacaklı tebliğden itibaren yedi gün içinde şikâyet yoluna başvurabilir ve düşme kararının kesinleşmesinden itibaren otuz gün içinde idari yargıda dava açabilir. Bu takiplerle ilgili açılmış itirazın iptali veya itirazın kaldırılması davalarında talep üzerine karar verilmesine yer olmadığına hükmedilir; takip ve yargılama giderleri ile vekâlet ücreti tarafların üzerinde bırakılır.

Hükmün uygulanmasında belirleyici olan, alacağın gerçekten idari yargının görev alanına girip girmediğidir. İdarenin taraf olduğu her alacak bu kapsamda değildir. Uyuşmazlık Mahkemesi E.2024/283 K.2024/516 (02.12.2024) sayılı kararında, davacı idarenin başlattığı ilamsız takibe gerçek kişi borçlunun itirazı üzerine açılan itirazın iptali, alacağın tahsili ve icra inkâr tazminatı davasında, idare mahkemesinin görevsizlik yaklaşımına karşın adli yargıyı görevli bulmuştur. Uyuşmazlık Mahkemesi E.2019/431 K.2019/462 (08.07.2019) ve Uyuşmazlık Mahkemesi E.2020/110 K.2020/174 (24.02.2020) sayılı kararlarında da önüne gelen görev uyuşmazlıklarında adli yargının görevli olduğuna karar verilmiştir. İdare adına takip başlatırken ya da idareye karşı itiraz ederken, uyuşmazlığın idari işlem veya eylemden mi yoksa özel hukuk ilişkisinden mi doğduğu baştan değerlendirilmeli; aksi hâlde aylar sonra görev itirazıyla karşılaşılabilir.

Uygulamada Dikkat: Kontrol Listesi

1. Alacaklının elinde ilam var mı? Varsa ilamsız takibe başvurmayın.
2. Dayanak belge takip yoluna uygun mu? Kambiyo vasfı, vade ve rehin durumu kontrol edildi mi?
3. İİK m. 58'deki tüm kayıtlar eksiksiz mi: kimlik/vergi numarası, yerleşim yeri, banka hesap bilgisi, faiz başlangıcı, yabancı para için kur tarihi?
4. Belgenin aslı veya borçlu sayısından bir fazla tasdikli örneği eklendi mi?
5. Borçlunun tebliğ adresi borçluya ait mi; vekil adresi kullanılmadı mı?
6. Müşterek borçlular için ayrı ödeme emri düzenlendi mi?
7. Ödeme emrindeki süreler takip yoluna uygun mu (7/10/5 gün)?
8. İhtiyati haciz varsa yedi günlük takip talebi süresi takvime işlendi mi?
9. Alacak idari yargı görev alanına girme riski taşıyor mu?
10. Takip talebinin reddi hâlinde ret kararının tutanağa geçirildiği ve şikâyet süresinin izlendiği teyit edildi mi?

Sonuç

İlamsız takipte takip talebi, sonraki tüm aşamaların çerçevesini çizen belgedir. İİK m. 58'e uygun eksiksiz bir talep, dayanağa uygun takip yolu seçimi ve İİK m. 61'e uygun zamanında ve doğru kişiye yapılan tebliğ, itiraz ve dava aşamalarında alacaklıyı güçlü kılar. Borçlu tarafında ise ödeme emrinin hangi maddeye göre düzenlendiğinin tespiti ve buna göre yedi, beş veya on günlük sürelerin doğru hesaplanması hak kaybını önlemenin ilk şartıdır. İhtiyati haciz ve idari yargı görevine ilişkin özel kurallar da dosyanın başında değerlendirilmelidir.

Yararlanılan kaynaklar

Mevzuat

• İİK m.35 (Takibin başlaması)
• İİK m.58 (Takip talebi ve muhtevası)
• İİK m.60
• İİK m.74 (Beyanın muhteviyatı)
• İİK m.168 (Ödeme emri)
• İİK m.171 (Ödeme emri)
• İİK m.61
• İİK m.264 (İhtiyati haczi tamamlıyan merasim)
• İİK m.geçici 13

Yargı kararları

• Yargıtay İBBGK E.2021/1 K.2022/3 (03.06.2022) — RG 26.11.2022/32025
• Yargıtay İBHGK E.2017/2 K.2017/3 (26.05.2017) — RG 21.07.2017/30130
• Uyuşmazlık Mahkemesi E.2024/283 K.2024/516 (02.12.2024)
• Uyuşmazlık Mahkemesi E.2019/431 K.2019/462 (08.07.2019)
• Uyuşmazlık Mahkemesi E.2020/110 K.2020/174 (24.02.2020)