İcra Takibinde Faiz Kalemi: Yasal Faiz, Avans Faizi ve Temerrüt Faizinin Doğru Kurgulanması

İcra dosyalarında asıl alacak çoğu zaman tartışmasızdır; uyuşmazlık faiz kaleminde düğümlenir. Takip talebinde faiz türünün yanlış seçilmesi, anapara faizi ile temerrüt faizinin karıştırılması, işlemiş faize yeniden faiz yürütülmesi, kefil yönünden başlangıç tarihinin hatalı gösterilmesi veya sözleşmesel oranın kanuni sınırı aşması; borca itiraz, itirazın iptali davası ve hesap itirazlarında alacaklı aleyhine sonuç doğurur. Üstelik takip talebinde istenmeyen faiz türü sonradan kural olarak genişletilemediğinden, ilk kurgudaki hata kalıcı hak kaybına dönüşebilir. Bu yazıda faiz kalemini oluştururken başvurulacak hükümler, oran sınırları ve Yargıtay uygulamasındaki tartışmalı noktalar sistematik biçimde ele alınmaktadır.

Önce Kavramları Ayırmak: Anapara Faizi, Kanuni Faiz, Temerrüt Faizi

Faiz hesabındaki hataların büyük kısmı kavram karışıklığından kaynaklanır. Yargıtay İBBGK E.2017/8 K.2019/3 (24.05.2019) sayılı kararında Türk hukukunda faiz bakımından ilk ayrımın anapara faizi ile temerrüt faizi arasında yapıldığını vurgulamış; anapara (akdî, sermaye, kapital) faizini henüz temerrüde düşülmeden ödenmesi gereken faiz, temerrüt faizini ise para borcunun zamanında ödenmemesi ve borçlunun temerrüde düşmesi üzerine temerrüt tarihinden itibaren işleyen faiz olarak tanımlamıştır. Aynı karar, faizin doğumu ve sona ermesi bakımından asıl alacağa bağlı feri bir hak olduğunu da açıkça ortaya koymaktadır.

“Kanuni faiz” ise bir faiz türünden çok oranın kaynağını ifade eder. Danıştay İBK E.2021/5 K.2024/2 (24.10.2024) sayılı kararında, faiz ödenmesi gereken hâllerde miktar sözleşmeyle belirlenmemişse ödenecek faizin kanuni faiz olduğu; anapara veya temerrüt faizi oranlarının sözleşmede gösterilmediği ya da bu faizlerin doğrudan kanundan doğduğu hâllerde kanuni faiz oranlarının uygulanacağı; hem kanuni faiz hem kanuni temerrüt faizi bakımından uygulanacak hükümlerin 3095 sayılı Kanun'da düzenlendiği belirtilmiştir.

Uygulamadaki “ticari faiz” ifadesi ise belirsizdir. Takip taleplerinde bu ibareyle çoğunlukla 3095 s.K. m. 2'nin ikinci fıkrasındaki avans faizi kastedilir. Belirsizliği önlemek için takip talebinde “ticari faiz” yerine “3095 sayılı Kanun'un 2. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca avans faizi” veya “yasal faiz” şeklinde, dayanağı gösteren bir ifade kullanmak, sonraki hesap uyuşmazlıklarında yorum ihtiyacını ortadan kaldırır.

Oranın Belirlenmesi: Kanuni Faiz ve Adi İşlerde Temerrüt Faizi

Kanuni faiz oranı

3095 s.K. m. 1 uyarınca Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu'na göre faiz ödenmesi gereken hâllerde miktar sözleşmeyle tespit edilmemişse ödeme yıllık yüzde on iki oranı üzerinden yapılır; Cumhurbaşkanı bu oranı aylık olarak belirlemeye, yüzde ona kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmaya yetkilidir. Bu yetki kullanıldığından oran dönemsel olarak değişmektedir; 6. Hukuk Dairesi E.2024/1064 K.2025/1645 (24.04.2025) sayılı kararındaki karşı oy yazısında yasal faiz oranı yıllık %24 olarak anılmıştır.

TBK m. 120'nin birinci fıkrası, sözleşmede kararlaştırılmamışsa temerrüt faizi oranının faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuata göre belirleneceğini öngörür. Faiz borcu zaman içinde işledikçe doğduğundan, uzun süreli takiplerde oran değişikliklerinin dönemsel olarak hesaba yansıtılması gerekir. Takip talebinde sabit bir oran yazmak yerine “takip tarihinden itibaren değişen oranlarda yasal faiz” ifadesinin kullanılması, oran artışlarından alacaklının yararlanmasını sağlar; sabit oran yazılmışsa sonradan yükselen oran kural olarak istenemez.

Adi işlerde temerrüt faizi

3095 s.K. m. 2'nin birinci fıkrasına göre bir miktar paranın ödenmesinde temerrüde düşen borçlu, sözleşmeyle aksi kararlaştırılmadıkça geçmiş günler için kanuni faiz oranında temerrüt faizi öder. Sözleşmesel temerrüt faizi bakımından ise TBK m. 120'nin ikinci fıkrası bir üst sınır getirir: Sözleşmeyle kararlaştırılan yıllık temerrüt faizi oranı, kanuni orana göre belirlenen yıllık faiz oranının yüzde yüz fazlasını aşamaz. Üçüncü fıkra ise akdî faiz kararlaştırılıp temerrüt faizi kararlaştırılmamışsa ve akdî faiz kanuni orandan yüksekse temerrüt faizinde akdî faiz oranının geçerli olacağını düzenler. 3095 s.K. m. 2'nin üçüncü fıkrası da aynı yönde, temerrüt faizinin bu durumda akdî faizden az olamayacağını öngörür.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2024/559 K.2025/279 (15.01.2025) sayılı kararında TBK m. 120'nin kamu düzenine ilişkin olduğunu, görülmekte olan davalara da uygulanacağını ve sınırı aşan faiz oranlarının batıl kabul edildiğini belirtmiştir. Bu nedenle kira, adi ödünç veya hizmet sözleşmelerine dayalı takiplerde sözleşmedeki gecikme zammı ya da temerrüt faizi oranı, takip talebine aktarılmadan önce mutlaka bu sınıra göre denetlenmelidir. Sınırı aşan talep, itirazın iptali davasında fazlaya ilişkin kısmın reddi ve buna bağlı yargılama gideri riskini doğurur.

Taksitle satışta özel sınır

TBK m. 253 uyarınca taksitle satış sözleşmesi yazılı şekilde yapılmadıkça geçerli değildir. Malın satıcının ticari faaliyeti kapsamında satılması hâlinde sözleşmede bulunması gereken hususlar arasında, temerrüt veya vadenin ertelenmesi durumunda “yasal faiz oranının yüzde otuz fazlasını geçmemek üzere” ödenecek faiz de sayılmıştır. Taksitle satıştan doğan alacaklarda takip talebindeki faiz oranı, genel yüzde yüzlük sınıra göre değil, bu daha dar sınıra göre kontrol edilmelidir; yazılı şeklin bulunmaması ise faiz bir yana, sözleşmenin geçerliliğini tartışmaya açar.

Ticari İşlerde Faiz: Oran Serbestisi ve Avans Faizi

Ticari iş tespiti

Avans faizi ve oran serbestisi, işin ticari nitelikte olmasına bağlıdır. TTK m. 3'e göre TTK'da düzenlenen hususlarla bir ticari işletmeyi ilgilendiren bütün işlem ve fiiller ticari iştir. TTK m. 4 ise ticari davaların kapsamını belirler; ancak faiz bakımından belirleyici olan, davanın ticari dava sayılması değil, alacağın kaynağı olan işin ticari iş niteliğidir. TTK m. 9 uyarınca ticari işlerde kanuni faiz, anapara faizi ve temerrüt faizi hakkında ilgili mevzuat, yani esas olarak 3095 sayılı Kanun uygulanır.

Oran serbestisi ve sınırları

TTK m. 8'in birinci fıkrası ticari işlerde faiz oranının serbestçe belirleneceğini öngörür; üçüncü fıkra tüketicinin korunmasına ilişkin hükümleri saklı tutar. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2024/559 K.2025/279 (15.01.2025) sayılı kararında TBK m. 120'deki sınırlamanın yanında TTK m. 8'deki serbestiye ve TTK m. 3'teki ticari iş tanımına dikkat çekerek, sözleşmesel gecikme zammının değerlendirilmesinde ilişkinin ticari iş niteliğinin belirleyici olduğunu ortaya koymuş ve hükmü bozmuştur. Dolayısıyla borçlu tarafın “oran yüzde yüz sınırını aşıyor” itirazına karşı alacaklı vekilinin, işin ticari niteliğini ve tarafların ticari işletmeleriyle bağlantısını somut belgelerle ortaya koyması gerekir.

Serbestinin de sınırı vardır. TTK m. 1530'un birinci fıkrasına göre sözleşme uyarınca yerine getirilecek edimler için kanunun veya yetkili makamların koyduğu en yüksek sınırı aşan sözleşmeler en yüksek sınır üzerinden yapılmış sayılır; sınırı aşan edimler hata ile ifa edilmemiş olsa bile geri alınır.

Avans faizi

3095 s.K. m. 2'nin ikinci fıkrası uyarınca Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranı kanuni faiz oranından fazla ise, aralarında sözleşme olmasa bile ticari işlerde temerrüt faizi bu oran üzerinden istenebilir. 30 Haziran günü uygulanan avans faiz oranı önceki yılın 31 Aralık oranından beş puan veya daha fazla farklıysa yılın ikinci yarısında bu yeni oran geçerli olur. Hesap bilirkişisinin bu altı aylık geçiş kuralını uygulayıp uygulamadığı, raporlara itirazda sık gözden kaçan bir noktadır.

Temerrüt öncesi dönem: tartışmalı ayrım

Avans faizinin yalnız temerrüt faizi için mi, yoksa ticari işlerdeki her türlü kanuni faiz için mi istenebileceği konusunda 6. Hukuk Dairesi kararlarında belirgin bir tartışma bulunmaktadır. 6. Hukuk Dairesi E.2024/1064 K.2025/1645 (24.04.2025) ve 6. Hukuk Dairesi E.2025/453 K.2025/3044 (23.09.2025) sayılı kararlar oy çokluğuyla verilmiş olup her ikisindeki karşı oy yazısında şu görüş savunulmuştur: 3095 s.K. m. 1'deki faiz TTK'ya tabi işler yönünden ticari faizdir; ticari faiz ile ticari temerrüt faizi farklı kavramlar olduğundan, temerrüt tarihinden önce faiz işletilen hâllerde iş ticari olsa bile yasal faiz uygulanır. Karşı oy yazısında örnek olarak, oran belirlenmemiş ticari karz sözleşmesinde temerrüt tarihine kadar yasal faiz işletileceği, talep edilse dahi bu dönem için avans faizinin uygulanamayacağı belirtilmiş; 3095 s.K. m. 2'nin birinci fıkrasının adi ve ticari işlerdeki temerrüt faizini birlikte kapsadığı, ikinci fıkranın ise ticari işlerde temerrüt faizi için getirilmiş bir istisna olduğu vurgulanmıştır.

Bu tartışmanın takip talebine yansıması açıktır: Ticari bir alacakta vade öncesi veya temerrüt öncesi dönem için “işlemiş avans faizi” talep edilmesi, itiraz ve itirazın iptali aşamasında en kolay saldırıya açık kalemdir. Temerrüt tarihi öncesi ile sonrası ayrı kalemler hâlinde gösterilmeli; temerrüt öncesi dönem için sözleşmede akdî oran yoksa yasal faiz, temerrüt sonrası için avans faizi talep edilmelidir.

Ticari İşletmeler Arası Tedarik İşlemlerinde Temerrüt ve Faiz

TTK m. 1530'un ikinci fıkrasına göre ticari işletmeler arasında mal ve hizmet tedariki amacıyla yapılan işlemlerde alacaklı tedarik borcunu ifa etmişse, borçlu, gecikmeden sorumlu tutulamayacağı hâller dışında, sözleşmedeki tarihte veya ödeme süresinde ödeme yapmazsa ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşer. Üçüncü fıkra uyarınca alacaklı, sözleşmede öngörülen tarihten ya da ödeme süresinin sonunu izleyen günden itibaren, şart edilmemiş olsa bile faize hak kazanır. Dördüncü fıkra ise ödeme günü veya süresi belirtilmemişse borçlunun, faturanın veya eş değer ödeme talebinin alınmasını izleyen otuz günlük sürenin sonunda ihtarsız temerrüde düşeceğini düzenler.

Bu hüküm, cari hesap ve fatura alacaklarına dayalı takiplerde faiz başlangıcını takip tarihinden geriye çekmeye imkân verir. Ancak bunun için faturanın borçluya ulaştığı tarihin ispatı şarttır. Teslim belgeleri, e-fatura sistem kayıtları veya tebliğ belgeleri bulunmadan takip talebinde fatura tarihinden itibaren faiz istenmesi, itirazın iptali davasında işlemiş faiz kaleminin reddiyle sonuçlanabilir.

Bileşik Faiz: Dar Bir İstisna

TTK m. 8'in ikinci fıkrasına göre, üç aydan aşağı olmamak üzere faizin anaparaya eklenerek birlikte yeniden faiz yürütülmesi şartı yalnız cari hesaplarla, her iki taraf bakımından da ticari iş niteliğindeki ödünç sözleşmelerinde geçerlidir ve sözleşenleri tacir olmayanlara uygulanmaz. Dördüncü fıkra, ikinci ve üçüncü fıkralara aykırı olarak işletilen faizin yok hükmünde olduğunu açıkça belirtir. Tacir olmayan kefil veya borçlu aleyhine bileşik faiz içeren hesap özetleriyle başlatılan takiplerde bu yaptırım, borçlu vekili bakımından güçlü bir itiraz dayanağıdır.

Faize Faiz Yasağı ve İşlemiş Faiz Kalemi

TBK m. 121, faiz veya irat borcunu ya da bağışlanan bir miktar parayı ödemekte temerrüde düşen borçlunun temerrüt faizini ancak icra takibine girişildiği veya dava açıldığı günden itibaren ödeyeceğini öngörür; buna aykırı anlaşmalar ceza koşulu hükümlerine tabidir. Maddenin son cümlesi ise kesindir: “Temerrüt faizine, ayrıca temerrüt faizi yürütülemez.”

Bu hükmün icra uygulamasındaki sonuçları şunlardır:

• Takip tarihine kadar işlemiş temerrüt faizi ayrı kalem olarak gösterilir ve takip sonrası faiz yalnız asıl alacak üzerinden yürütülür. İşlemiş temerrüt faizinin asıl alacağa eklenip toplam üzerinden faiz istenmesi, en sık rastlanan hesap hatasıdır.
• İşlemiş akdî (anapara) faiz bakımından durum farklıdır; TBK m. 121'in birinci fıkrası, faiz borcunda temerrüt hâlinde takip tarihinden itibaren temerrüt faizi istenmesine imkân tanır. Bu nedenle işlemiş faiz kaleminin niteliği (akdî mi, temerrüt mü) takip talebinde açıkça belirtilmelidir.
• Sözleşmede işlemiş faize takip tarihinden önceki bir tarihten itibaren temerrüt faizi işletileceği kararlaştırılmışsa, bu kayıt ceza koşulu olarak değerlendirilir ve indirim denetimine açık hâle gelir.

Kefile Karşı Takipte Faiz Başlangıcı

TTK m. 7'nin birinci fıkrası, ticari iş dolayısıyla birlikte borç altına girenlerin kural olarak müteselsilen sorumlu olacağını öngörürken, kefil ve kefillere taahhüdün veya ödemenin yerine getirilmediği ihbar edilmeden temerrüt faizi yürütülemeyeceğini düzenler. İkinci fıkra bu kuralı ticari borçlara kefalet hâlinde asıl borçlu ile kefil arasındaki ve kefiller arasındaki ilişkilere de uygular.

Uygulamada asıl borçlu için hesap kat ihtarı veya vade tarihinden itibaren faiz istenirken, aynı başlangıç tarihinin kefile de uygulanması sık yapılan bir hatadır. Kefil yönünden temerrüt faizinin başlangıcı, ihbarın kefile ulaştığı tarihe bağlanmalı; ihbar yapılmamışsa takip talebinde kefil için ayrı bir faiz başlangıcı gösterilmelidir. Aksi hâlde kefil vekilinin faize itirazı büyük olasılıkla sonuç doğurur.

Feri Hak Niteliği: Ödeme Alırken Faizin Saklı Tutulması

Yargıtay İBBGK E.2017/8 K.2019/3 (24.05.2019) sayılı kararında faizin asıl alacağa bağlı feri bir hak olduğu ve alacaklının asıl alacağı kabul ederken faizi saklı tutması ya da saklı tuttuğunun durum ve koşullardan anlaşılması hâlinde faizin istenebileceği vurgulanmıştır. Bunun pratik sonucu, haricen tahsilat veya dosyaya yapılan kısmi ödemelerde müvekkilin ya da vekilin faiz hakkını açıkça saklı tutması gerektiğidir. Asıl alacağın çekincesiz kabulü, sonradan faiz için takip yapılması veya mevcut takibin faiz yönünden sürdürülmesi bakımından ciddi bir savunma imkânı yaratır. Tahsilat makbuzlarına ve feragat/tahsil beyanlarına faiz ve fer'ilere ilişkin çekince eklenmesi alışkanlık hâline getirilmelidir.

Temerrüt Faizini Aşan Zarar

Yasal faiz oranının enflasyon karşısında yetersiz kaldığı dönemlerde, alacaklının temerrüt faiziyle karşılanmayan zararı gündeme gelir. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E.2025/2406 K.2026/2915 (01.07.2026) sayılı kararı bu açıdan yol göstericidir. Somut olayda bakiye iş bedelinin 19.08.2011 tarihinden itibaren yasal faiziyle tahsiline hükmedilmiş, alacak icra takibi sonucunda 23.10.2020 tarihinde tahsil edilmişti. Daire, temerrüt faizini aşan zararın hesaplanmasında temerrüt ile tahsil tarihleri arasındaki TEFE-TÜFE oranı, bankaların üç aylık ortalama vadeli mevduat faiz oranları, devlet tahvili faiz oranları, Amerikan Doları ve Euro kurlarındaki değişim, asgari ücret artışı ve altın fiyatlarındaki artıştan oluşan sepetin ortalamasının dikkate alınması gerektiğini belirterek kararı bozmuştur.

Bu karar, uzun süren takiplerde yasal faizle yetinmek zorunda kalan alacaklı için ayrı bir dava yolunun somut hesap yöntemini göstermektedir. Takip talebinde ve itirazın iptali davasında yasal faiz talebiyle yetinilmesi, aşkın zarar talebini kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak zarar ve hesap yönteminin ayrıca ileri sürülüp kanıtlanması gerekir.

Özet Tablo

Uygulamada Dikkat: Takip Talebi Kontrol Listesi

1. İşin niteliğini belirleyin: Alacağın kaynağı TTK m. 3 anlamında ticari iş mi? Tüketici işlemi mi? Avans faizi ve oran serbestisi buna bağlıdır.
2. Temerrüt tarihini belgeleyin: İhtar, vade, hesap kat ihtarı veya TTK m. 1530 kapsamında fatura alım tarihi; ispat belgesi olmadan takip öncesi faiz istemeyin.
3. Dönemleri ayırın: Temerrüt öncesi akdî/yasal faiz ile temerrüt sonrası faizi ayrı kalemlerde gösterin.
4. İşlemiş faizin niteliğini yazın: İşlemiş akdî faiz mi, işlemiş temerrüt faizi mi? Takip sonrası faizi yalnız asıl alacak üzerinden isteyin (TBK m. 121).
5. Oranı denetleyin: Adi işte TBK m. 120 sınırı, taksitle satışta TBK m. 253 sınırı, ticari işte TTK m. 1530'un birinci fıkrasındaki en yüksek sınır kuralı.
6. Faiz türünü açık yazın: “Ticari faiz” yerine “avans faizi” veya “yasal faiz”; “değişen oranlarda” ibaresini ekleyin.
7. Kefil için ayrı başlangıç: TTK m. 7 uyarınca ihbar tarihini esas alın.
8. Bileşik faizi sorgulayın: Tacir olmayan tarafa karşı faizin anaparaya eklenmesi TTK m. 8 uyarınca yok hükmündedir.
9. Tahsilatta çekince koyun: Kısmi ve harici ödemelerde faiz hakkını açıkça saklı tutun.
10. Aşkın zararı değerlendirin: Uzun süren takiplerde yasal faizle karşılanmayan zarar için sepet yöntemine dayalı ayrı talebi gündeme alın.

Sonuç

İcra dosyasında faiz kalemi; anapara faizi ile temerrüt faizinin ayrılması, işin adi ya da ticari niteliğinin belirlenmesi, oran sınırlarının denetlenmesi ve başlangıç tarihinin her borçlu için ayrı ayrı tespit edilmesiyle doğru kurulabilir. TBK m. 120 sınırının kamu düzenine ilişkin olduğu, ticari işlerde ise TTK m. 8 serbestisinin işin niteliğine bağlı olarak devreye girdiği Yargıtay kararlarında açıkça vurgulanmaktadır. Temerrüt öncesi dönemde avans faizi istenip istenemeyeceği konusundaki tartışma ise 6. Hukuk Dairesi kararlarındaki karşı oy yazılarıyla canlılığını korumaktadır. Bu belirsizlik karşısında en güvenli yol, takip talebinde dönemleri ve faiz türlerini dayanağıyla birlikte ayrıştırmak ve her kalemi belgeyle desteklemektir.

Yararlanılan kaynaklar

Mevzuat

• 3095 s.K. m.2 ((Değişik : 15/12/1999 - 4489/2 md.) Bir miktar paranın ödenmesinde)
• 3095 s.K. m.1 ((Değişik : 21/4/2005 - 5335/14 md.))
• TBK m.120
• TBK m.253
• TTK m.3 (III - Ticari işler)
• TTK m.4
• TTK m.9 (Uygulanacak hükümler)
• TTK m.8
• TTK m.1530
• TBK m.121
• TTK m.7 (II - Teselsül karinesi)

Yargı kararları

• Yargıtay İBBGK E.2017/8 K.2019/3 (24.05.2019) — RG 27.09.2019/30901
• Danıştay İBK E.2021/5 K.2024/2 (24.10.2024) — RG 16.04.2025/32872
• 6. Hukuk Dairesi E.2024/1064 K.2025/1645
• 3. Hukuk Dairesi E.2024/559 K.2025/279
• 6. Hukuk Dairesi E.2025/453 K.2025/3044
• 6. Hukuk Dairesi E.2025/2406 K.2026/2915