Banka ve Varlık Yönetim Şirketi Portföylerinde Toplu İcra Takibi: Süreç Yönetimi ve Riskler

Banka ve varlık yönetim şirketi (VYŞ) vekâletinde yürütülen icra işleri, tek tek dosyalardan çok bir portföy olarak yönetilir. Bu yapının en büyük riski, tek dosyada önemsiz görünen bir hatanın yüzlerce dosyada aynı anda tekrarlanmasıdır: yanlış alacaklı sıfatı, gereksiz yere yatırılan ya da tahakkuk ettirilen harç, kapsamı yanlış belirlenmiş bir feragat, Fon yönetimine geçmiş bir borçluya karşı sürdürülen takip veya paylaştırmada gözden kaçan rehin sırası. Bu yazıda alacaklı kurumun hukuki zemininden başlayarak harç rejimi, özel tasfiye ve yapılandırma düzenlemeleri, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (Fon) ile kesişen dosyalar ve paraya çevirme aşaması, seri dosya yönetimi gözüyle ele alınmaktadır.

Alacaklının kimliği: Banka ile VYŞ arasındaki farkın takibe yansıması

VYŞ'nin yetki alanı

Güncel mevzuata göre VYŞ'ler, bankalar ve Fon dâhil diğer mali kurumların alacakları ile diğer varlıklarının satın alınması, tahsili, yeniden yapılandırılması ve satılması amacıyla kurulan şirketlerdir (BankK m. 143). Aynı hüküm VYŞ'lere, alacak tahsili amacıyla edindikleri taşınmaz ve sair varlıkları işletme, kiralama ve bunlara yatırım yapma ile borçlularına ilave finansman sağlama veya sermayelerine iştirak etme dâhil her türlü faaliyeti gerçekleştirme yetkisi tanır. Takip hukuku açısından bunun anlamı şudur: VYŞ, temellük ettiği alacak için takip başlatabilir, devraldığı takibi sürdürebilir, borçluyla yapılandırma protokolü imzalayabilir ve ihaleye katılarak varlık edinebilir.

BankK m. 143 ayrıca sermayesinin yarıdan fazlası doğrudan veya dolaylı olarak kamuya ait ya da kamu kontrolündeki bankaların alacaklarının VYŞ'lere satışındaki usul ve esasları belirleme yetkisini Kurul'a verir. Kamu bankasından devralınan portföylerde, devrin bu usul ve esaslara uygun yapılıp yapılmadığı, ileride borçlunun aktif husumet itirazının dayanağı olabileceğinden temlik dosyasında belgelenmelidir. Fon'un en az yüzde yirmi hissedar olduğu VYŞ'ler ise Fon'dan devraldıkları alacaklar bakımından 5411 sayılı Kanun'da Fon'a tanınan belirli hak ve yetkileri kullanır; bu nedenle Fon kaynaklı portföylerde alacağın menşei dosya bazında işaretlenmelidir.

Yargıtay'ın yaklaşımı

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi E.2024/4763 K.2024/9497 (18.11.2024) sayılı kararında, VYŞ'lere ilişkin mevzuatın gelişimini 4389 sayılı Kanun, 4743 sayılı Kanun ve 01.10.2002 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Varlık Yönetim Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Yönetmelik üzerinden aktararak bugünkü düzenlemenin 5411 sayılı Kanun'da yer aldığını belirtmiştir. Daire, Yönetmelik'in 11. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre VYŞ'lerin bankalar, Fon, diğer mali kurumlar ve kredi sigortası hizmeti veren sigorta şirketlerinin alacaklarını ve diğer varlıklarını satın alabileceğini, satabileceğini ve satın aldığı alacakları tahsil edebileceğini vurgulamıştır. Aynı gerekçe Yargıtay 12. Hukuk Dairesi E.2024/2539 K.2024/7563 (23.09.2024) ve Yargıtay 12. Hukuk Dairesi E.2025/9380 K.2026/1749 (11.03.2026) sayılı kararlarında da tekrarlanmaktadır.

Dairenin bu istikrarlı gerekçesi, VYŞ'nin takip yetkisinin tartışıldığı dosyalarda incelemenin iki noktada yoğunlaştığını gösteriyor: devredenin sayılan kurumlardan biri olup olmadığı ve devralınan alacağın bu kurumların ilgili faaliyetinden doğup doğmadığı. Portföy alımında devredenin sıfatını ve alacağın kaynağını gösteren belgelerin her dosyaya eklenebilir biçimde hazır tutulması, şikâyet ve itiraz aşamasında zaman kazandırır.

Temlik sonrası dosya devri: Seri işlemlerde sık hatalar

Devralınan takiplerde alacaklı sıfatının değiştirilmesi talebi, temliknamenin ve alacak listesinin ilgili sayfasının dosyaya sunulması ve yeni alacaklı adına vekâletnamenin eklenmesi, toplu talep şablonlarıyla yürütülür. Uygulamada en sık görülen sorunlar şunlardır:

• Temlik listesinde dosya numarası, borçlu kimlik bilgisi veya takip tutarının icra dosyasıyla uyuşmaması; bu durumda temlikin o dosyayı kapsadığının ispatı zorlaşır.
• Devir tarihinden önce dosyaya yatırılmış masraf ve tahsil edilen tutarların hangi tarafa ait olduğunun sözleşmede net düzenlenmemesi.
• Kefil, rehin veren üçüncü kişi ve müşterek borçluların temlik listesinde ayrı ayrı gösterilmemesi.
• Banka iç kayıtlarında kayıttan düşülmüş kredilerin portföyden çıkmış sayılarak takibin takipsiz bırakılması.

Son maddeye ilişkin olarak BankK m. 53'ü doğru okumak gerekir. Hüküm, bankalara kredilerin sınıflandırılması, karşılık ayrılması, teminatların değerlendirilmesi, takibe alınan kredilerin izlenmesi ve Türkiye Finansal Raporlama Standartlarına göre kayıttan düşülmesi ile yeniden yapılandırma dâhil geri ödeme politikalarını oluşturma ve uygulama yükümlülüğü getirir. Özel karşılıklar ayrıldıkları yılda kurumlar vergisi matrahında gider sayılır; özel karşılık ayrıldıktan sonra tahsil imkânı kalmadığı için kayıttan düşülen krediler Vergi Usul Kanunu'nun değersiz alacak hükümleri kapsamında değerlendirilir. Bu düzenleme muhasebe ve vergi sonucunu bağlar; borçlu yönünden alacağın sona erdiğine dair bir hüküm içermez. Dolayısıyla kayıttan düşme, takipten feragat veya alacağın sona ermesi olarak sunulmamalı; bu kredilerin VYŞ'ye satılarak tahsiline devam edilmesi mümkündür.

Harç ve masraf rejimi: İstisnaların kapsamını dosya bazında belirleyin

Kamu bankalarına özgü düzenleme

Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun geçici m. 4, yeniden yapılandırma süreci içinde bu bankalarca kredi alacaklarının tahsili amacıyla açılmış veya açılacak dava ve takipler sonuçlanıncaya kadar 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun ilgili hükümleri ile 2548 sayılı Kanun'daki harç hükmünün uygulanmayacağını öngörür. Aynı hüküm uyarınca bu dosyalarda her türlü ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talebinde teminat şartı aranmaz; ilamın alınması ve tebliğe çıkarılması işlemlerinde karşı tarafa yükletilen harcın ödenmiş olması şartı bakımından da kolaylık getirilmiştir.

Uygulamada dikkat edilecek nokta, istisnanın kredi alacağının tahsili amacına bağlı olmasıdır. Kredi dışı alacaklar (örneğin kira, hizmet bedeli veya rücu alacakları) için açılan dosyalarda istisnaya dayanılması harç eksikliği itirazına yol açabilir. İhtiyati haciz talep dilekçesinde teminat muafiyetinin dayanağı olarak bu hükmün açıkça gösterilmesi, mahkemenin teminat takdirine gitmesini önler.

2.500 TL altındaki bireysel alacakların tasfiyesi

Gelir Vergisi Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun m. 3, VYŞ portföylerinde özel bir tasfiye mekanizması kurmuştur. Buna göre VYŞ'lerce bankalardan 15.08.2022 tarihi (bu tarih dâhil) itibarıyla devir ve temlik alınan ve Kanun'un yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla anapara takip bakiyesi 2.500 TL ve altında bulunan, bireysel nitelikli her türlü kredi sözleşmesinden doğan alacakların anapara takip bakiyesinin yarısı, Fon'un iştiraki olan VYŞ aracılığıyla ödenir. Ödemenin şartı, VYŞ'nin kalan anapara, faiz, masraf, vekâlet ücreti ve benzeri alacakların takibinden feragat etmesidir.

Toplu feragat işlemlerinde şu hususlar önem taşır:

• Eşik hesabı borçlu bazındadır: Tasfiye edilecek tutar, gerçek kişinin tüm VYŞ'lere olan borç toplamı dikkate alınarak belirlenir. Tek dosyadaki bakiyeye bakılarak yapılan ayıklama hatalı sonuç verebilir.
• Ticari krediler kapsam dışıdır: Düzenleme yalnız bireysel nitelikli kredi sözleşmelerine uygulanır.
• Harç alınmaz: Tasfiye edilen alacaklar için BankK m. 143'teki istisna düzenlemesi kapsamında alınması gereken icra tahsil harcı, vazgeçmeye ilişkin harç ve 2548 sayılı Kanun'daki harç alınmaz. Feragat talebinde bu dayanağın gösterilmesi, icra dairesince harç tahakkuku yapılmasını önler.
• Karşı vekâlet ücreti istenemez: Tasfiye edilen alacaklar nedeniyle borçlu veya vekili; VYŞ'den ya da Hazine ve Maliye Bakanlığı'ndan vekâlet ücreti, yargılama gideri ve benzeri bir talepte bulunamaz.
• Bu kapsamda alacaklı kuruluşların tahsil ettiği tutarlar nedeniyle lehe alınan paralar banka ve sigorta muameleleri vergisinden istisnadır.

Eski kredi kartı portföyleri ve vekâlet ücreti sınırı

VYŞ'lerin devraldığı eski kart portföylerinde, 2009 yılında yürürlüğe giren yapılandırma düzenlemesinin izleri hâlâ görülebilir. BKKK m. 5'e göre 31.05.2009 itibarıyla kendisine ihtar çekilmiş, hakkında icra takibi başlatılmış veya kredi kartı borcu BankK m. 53 uyarınca Kurulca belirlenen esaslara göre üçüncü, dördüncü ya da beşinci grupta sınıflandırılmış kart hamilleri, Kanun'un yayımından itibaren altmış gün içinde kart çıkaran kuruluşa, kuruluşun avukatlarına veya VYŞ'ye ya da yetkilendirdiği temsilcilere güncel tebligat adreslerini de belirterek yazılı başvuruda bulunabilmiştir. Ödeme planını imzalayan borçlu, takibe konu dosyalarda takip ve dava masrafları ile harçları ve nispi kanuni vekâlet ücretinin yüzde yirmi beşini plan çerçevesinde ödeme hakkı kazanmıştır.

Bu tür dosyalar devralındığında dosyada süresinde yapılmış bir başvuru ve imzalanmış ödeme planı bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Plan imzalanmışsa vekâlet ücretinin tam tutar üzerinden talep edilmesi, borçlunun şikâyetine açık bir hesap hatası yaratır.

Fon ile kesişen dosyalar

Faaliyet izni kaldırılan bankalar

BankK m. 106'ya göre faaliyet izni kaldırılan bankanın yönetim ve denetimi Fon'a geçer. İznin kaldırılmasına ilişkin Kurul kararının Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren banka hakkındaki ihtiyati tedbir dâhil her türlü icra ve iflas takibi durur ve yeni takip yapılamaz; üçüncü kişilerce açılmış dava ve takipler mahkeme ile icra ve iflas dairelerince derhâl Fon'a bildirilir. Bankanın doğrudan iflasını isteme görev ve yetkisi münhasıran Fon'a aittir; bu talepte İİK'nın iflasın ertelenmesine ilişkin hükümleri uygulanmaz, seri muhakeme usulü işletilir ve en geç altı ay içinde karar verilir. İflas hâlinde Fon, İİK m. 206'daki üçüncü sıradaki tüm imtiyazlı alacaklılardan önce, ancak Devletin ve sosyal güvenlik kuruluşlarının 6183 sayılı Kanun kapsamındaki alacaklarından sonra imtiyazlı alacaklı olarak masaya katılır. Portföyde karşı tarafı izni kaldırılmış bir banka olan dosyalar varsa yayım tarihi esas alınarak takip işlemleri durdurulmalı ve alacak iflas masasına yönlendirilmelidir.

Fon'un 6183 sayılı Kanun'u uygulaması

BankK m. 132 uyarınca Fon, belirli gelir ve alacaklarının takip ve tahsilinde 6183 sayılı Kanun hükümlerini uygular, bu Kanun'un tahsil dairesine verdiği yetkileri kullanır, gerektiğinde Maliye tahsil daireleri aracılığıyla işlem yapar ve teminatların paraya çevrilmesinde de aynı Kanun'a başvurabilir. Bu durum, aynı borçlunun malvarlığı üzerinde İİK'ya göre yürüyen banka veya VYŞ takipleri ile Fon'un 6183 sayılı Kanun'a dayalı işlemlerinin çakışmasına yol açabilir.

Bu çakışmanın anayasal boyutu AYM Bireysel Başvuru, Başvuru No: 2020/8388, (Birinci Bölüm) 18.04.2024 (Mehmet Enis Demircioğlu başvurusu) kararında gündeme gelmiştir. Başvurucunun 2004 sayılı Kanun'a göre başlattığı çok sayıda takip ve haciz bulunan borçlu şirketin, Fon'a devredilen bir bankanın hâkim olduğu grup içinde yer alması ve Fon'un bu şirketlerin alacaklarının takibinde ihtiyati haciz dâhil 6183 sayılı Kanun'un uygulanmasına karar vermesi sonrasında yürüyen süreç incelenmiş ve ihlal sonucuna ulaşılmıştır. İİK'ya göre önceden haciz koydurmuş alacaklılar bakımından bu tür çakışmalarda haciz sırasının ve sonraki işlemlerin kayıt altına alınması, ileride başvurulacak yollar açısından belirleyicidir.

Kayyım ve tasfiye süreçleri

Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun m. 20, Fon'a kayyım olarak devredilen şirketler bakımından Fon'a tanınan yetkilerin, şirketlerin Fon'a borçlu olup olmadığına ve varlıklarında Fon haczi bulunup bulunmadığına bakılmaksızın kıyasen uygulanacağını hükme bağlar. Şirketlerin tasfiyesini yürütmek üzere Fon Kurulu'nca görevlendirilen tasfiye komisyonu, adli işlemler ve davalar bakımından taraf ehliyetine sahiptir. Borçlu şirket bu kapsamdaysa takip talebinde temsil ve tebligat muhatabı buna göre belirlenmelidir; aksi hâlde tebligat usulsüzlüğü seri şikâyetlere dönüşebilir.

Benzer bir özel rejim, Emlak Bankası kökenli varlıklarda da vardır. Toplu Konut Kanunu geçici m. 4'e göre tasfiye hâlindeki Türkiye Emlak Bankası tarafından Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'na devredilen varlıklar ve devirden önce yapılmış akitler nedeniyle İdare'ye ve ortaklıklarına karşı açılmış davalar ile icra takipleri, aynı Kanun'un ek 14. maddesi uygulanarak sonuçlandırılır.

Paraya çevirme, paylaştırma ve iflas aşaması

Kredi portföylerinin büyük bölümü rehinle teminat altındadır. İİK m. 206'ya göre rehinli alacaklıların satış bedeli üzerinde rüçhan hakkı vardır; belirli eşya ve akardan alınması gereken gümrük resmi ve akar vergisi gibi kalemler rehinli alacaklardan sonra gelir. Bir alacak birden fazla rehinle teminat altına alınmışsa satış bedeli mahsup edilirken her rehnin idare ve satış masrafı ile aynı rehinlerle teminatlı başka alacaklar dikkate alınarak orantılı paylaştırma yapılır. Taşınmaz rehinli alacaklıların sırası ve teminatın faiz ile eklentilere şümulü Türk Medeni Kanunu'nun taşınmaz rehnine ilişkin hükümlerine göre belirlenir. Teminatlı olup rehinle karşılanamayan kısım ile teminatsız alacaklar ise kanundaki sıraya göre kaydedilir; işçi alacakları birinci sırada yer alır.

Toplu dosya yönetiminde bu hüküm, sıra cetveline itiraz süresinin takibi açısından kritik önemdedir. Birden fazla taşınmazın aynı krediyi teminat altına aldığı dosyalarda paylaştırma oranlarının, rehin derecelerinin ve rehin limitini aşan faiz taleplerinin ayrı ayrı denetlenmesi gerekir. Rehinle karşılanmayan bakiye için adi alacak olarak sıraya girildiğinin unutulmaması, tahsil oranını doğrudan etkiler.

Kamu bankaları açısından iflas aşamasında ek bir avantaj bulunur: Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun geçici m. 4 uyarınca yeniden yapılandırma süreci içinde bankalarca başlatılmış takipler sonuçlanıncaya kadar borçlunun iflası hâlinde iflas bürosu bankaların temsilcisinin katılımıyla oluşur. Bankaların talebi hâlinde iflas idaresinin bir veya iki üyesi, bankaların göstereceği iki kat aday arasından icra mahkemesince (kanundaki ifadesiyle icra tetkik mercii) seçilir; kalan üyeler alacak tutarı ve alacaklı sayısı itibarıyla çoğunlukta olanların göstereceği adaylar arasından belirlenir. Bu talebin zamanında yapılmaması, iflas idaresinde temsil imkânının kaybı anlamına gelir.

Uygulamada dikkat: Portföy kontrol listesi

1. Portföy her devralındığında dosyaları alacak menşeine (banka, kamu bankası, Fon) ve alacak türüne (bireysel, ticari, kart) göre etiketleyin; harç ve feragat rejimi bu etikete göre değişir.
2. Toplu talep şablonlarında her istisnanın kanuni dayanağını yazılı olarak gösterin.
3. Borçlu tarafta Fon yönetimi, kayyım veya tasfiye komisyonu bulunup bulunmadığını takip açılmadan önce sorgulayın.
4. Sıra cetveli tebliğlerini ayrı bir süre takvimine bağlayın; seri dosyalarda itiraz süresinin kaçırılması telafisi güç kayıplar doğurur.

Sonuç

Banka ve VYŞ portföylerinde başarı, tek dosyadaki hukuki doğruluğun yüzlerce dosyaya standart biçimde yayılabilmesine bağlıdır. VYŞ'nin yetki zemini BankK m. 143 ve Yargıtay 12. Hukuk Dairesi E.2024/4763 K.2024/9497 (18.11.2024) sayılı kararındaki gerekçeyle netleşmiş olsa da, harç istisnaları, küçük bakiyeli alacakların tasfiyesi, eski kart yapılandırmaları ve Fon ile kesişen dosyalar her biri ayrı şartlara bağlı özel rejimlerdir. Bu rejimlerin kapsamı dosya bazında doğru belirlenmez ve paylaştırma aşamasında İİK m. 206'daki sıra titizlikle denetlenmezse, portföyün tamamında aynı hak kaybı tekrarlanır.

Yararlanılan kaynaklar

Mevzuat

• BANKK m.143 (Bankalar ve Fon dâhil diğer malî kurumların alacakları ile diğer)
• BANKK m.53 ((Başlığı ile Birlikte Değişik:17/7/2019-7186/16 md.))
• BKKK m.5 (Kartlı sistem kurma, kart çıkarma, üye işyerleri ile anlaşma yapma ve bilgi)
• BANKK m.106 (Bir bankanın bu Kanun hükümlerine göre faaliyet izninin kaldırılması)
• İİK m.206 (Adi ve rehinli alacakların sırası)
• BANKK m.132 (Fonun, bu Kanunun 130 uncu maddesinde sayılan gelirleri ile 108 inci ve)

Yargı kararları

• 12. Hukuk Dairesi E.2024/4763 K.2024/9497
• 12. Hukuk Dairesi E.2024/2539 K.2024/7563
• 12. Hukuk Dairesi E.2025/9380 K.2026/1749
• AYM Bireysel Başvuru, Başvuru No: 2020/8388