İş Kazasında Maddi ve Manevi Tazminat: Sorumluluk Temeli, Hesap, Faiz ve Kusur Dağılımı

İş kazasına dayalı tazminat dosyaları, iş hukukunun en teknik ve en çok bozma alan dava türlerinden biridir. Sorumluluğun sözleşmesel niteliği, maluliyet oranının kesinleştirilmesi, kusur raporları, aktüerya hesabı, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ödemelerinin mahsubu ve çok sayıda davalının müteselsil sorumluluğu aynı dosyada iç içe geçer. Üstelik TBK m. 55'e 16.07.2026 tarihinde 7589 sayılı Kanunla eklenen fıkralar, çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatında faiz başlangıcını yeniden düzenlemiştir. Bu yazıda, işçi ya da işveren vekili olarak dosyada doğrudan kullanılabilecek noktalar; sorumluluk temeli, zarar kalemleri, hesap ilkeleri, manevi tazminat, kusur ve rücu ilişkisi başlıklarında toplanmıştır.

Sorumluluğun Hukuki Niteliği: Sözleşmeye Aykırılık

TBK m. 417/2, işverene işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için "gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak" yükümlülüğü yükler; işçiye de alınan önlemlere uyma yükümlülüğü getirir. Belirleyici hüküm ise TBK m. 417/3'tür: İşverenin kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir.

Bu nitelendirmenin uygulamadaki sonuçları şunlardır:

• Davacının işverenin kusurunu ayrıca ispatlaması gerekmez; sözleşmeye aykırılık ve zarar ortaya konulduğunda kusursuzluğunu ispat yükü işverendedir.
• Zamanaşımı bakımından haksız fiil zamanaşımı değil, sözleşmesel ilişkiye uygulanan genel on yıllık süre esas alınır. Ancak aynı olayda işveren dışındaki davalılara (ör. elektrik dağıtım şirketi, asıl işveren dışındaki üçüncü kişiler) yönelen talepler haksız fiil hükümlerine tabi olabileceğinden, her davalı için zamanaşımı ayrı ayrı denetlenmelidir.
• İşverenin önlem alma yükümlülüğü yalnız mevzuattaki asgari tedbirlerle sınırlı değildir; "gerekli her türlü önlem" ifadesi, teknik ve bilimsel olarak alınabilecek önlemleri kapsar.

Kaçınılmazlık ilkesi

5510 sayılı Kanun m. 21/1, işverenin SGK'ya karşı rücu sorumluluğunun tespitinde "kaçınılmazlık ilkesi"nin dikkate alınacağını açıkça düzenler. Aynı ölçüt, işçinin işverene karşı açtığı tazminat davasında kusur incelemesinin de ekseni olarak kullanılır: Alınabilecek bütün önlemler alınmış olsaydı dahi kazanın engellenemeyeceği gösterilemedikçe işverenin sorumluluğu devam eder. İşveren vekili açısından kusursuzluk savunması, işyerinde iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi bulunduğunu söylemekle kurulamaz. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2021/7129 K.2022/11878 (05.10.2022) sayılı kararına konu dosyada davalı işveren; uzman istihdam ettiğini, kazanın yasal sürede bildirildiğini ve davacının çalışan istif robotunu kapatmadan hareket alanına girerek elini kayışa kaptırdığını savunmuş, dosya bozma ile sonuçlanmıştır. Bu tür savunmalarda asıl tartışılması gereken, makinenin hareket alanına girişi fiziken engelleyen koruyucu, kilitleme veya acil durdurma sisteminin bulunup bulunmadığıdır.

Üçüncü kişilerin ve imalatçının sorumluluğu

İş kazalarında işveren çoğu zaman tek sorumlu değildir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/12662 K.2026/1356 (12.02.2026) sayılı kararına konu dosyada elektrik çarpması sonucu ölen işçinin yakınları; sigorta primini ödeyen şirketin yanında talimat verdiği ileri sürülen şirket ve kişileri, ayrıca olay sonrası ambulansla yanık ünitesi bulunmayan bir hastaneye sevk edildiği gerekçesiyle sağlık idaresini de hasım göstermiştir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/12565 K.2025/13725 (14.10.2025) sayılı kararında ise elektrik dağıtım şirketi davalılar arasındadır. Bu dosyalar, kazaya katkısı olan her süjenin baştan tespit edilip davaya dahil edilmesinin önemini gösterir.

Kazanın bir makine veya ekipmanın uygunsuzluğundan kaynaklandığı hâllerde, Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu m. 6 ayrı bir sorumluluk yolu açar: Ürünün kişiye zarar vermesi hâlinde imalatçı veya ithalatçı zararı gidermekle yükümlüdür; zarar gören zararı ve uygunsuzluk ile zarar arasındaki nedensellik bağını ispatlamalıdır. Birden fazla imalatçı veya ithalatçı müteselsilen sorumludur; sorumluluğu kaldıran veya azaltan sözleşme hükümleri hükümsüzdür. Tazminat miktarı TBK hükümlerine göre belirlenir; zamanaşımı ise zararın ve yükümlünün öğrenilmesinden itibaren üç yıl, her hâlde zararın doğumundan itibaren on yıldır (Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu m. 6/6). İşverene karşı on yıllık sürenin işlediği bir dosyada imalatçıya yönelik üç yıllık sürenin kaçırılması sık görülen bir hak kaybıdır.

Görev, Dava Öncesi Hazırlık ve Usul

İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları iş mahkemesinde, iş mahkemesi bulunmayan yerlerde iş mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde görülür. Bu davalar zorunlu arabuluculuk kapsamı dışında bırakılmıştır; dava şartı yokluğu itirazına karşı bu husus dilekçede kısaca belirtilebilir. Bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı temyiz yolu açıktır; Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2026/5193 K.2026/5333 (22.04.2026) sayılı kararı, İzmir 6. İş Mahkemesi kararının istinaf incelemesinden sonra temyizen incelendiği bir iskeleden düşme dosyasına ilişkindir.

Dosya açılmadan önce şu belgelerin toplanması yargılamayı kısaltır:

• SGK iş kazası bildirgesi, Kurum müfettiş raporu ve varsa Kurumca bağlanan gelir ile peşin sermaye değerine ilişkin yazılar,
• Ceza soruşturması/kovuşturması dosyası, olay yeri tutanakları ve keşif raporları,
• İşyeri risk değerlendirmesi, iş sağlığı ve güvenliği eğitim kayıtları, kişisel koruyucu donanım zimmet belgeleri,
• Tedavi evrakı ve maluliyet tespitine esas sağlık kurulu raporları,
• Ücret bordroları, banka kayıtları ve fiilî kazancı gösteren delil.

Maddi tazminat kalemlerinin tam miktarı çoğu zaman bilirkişi hesabıyla ortaya çıktığından dava belirsiz alacak davası olarak açılabilir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/12565 K.2025/13725 (14.10.2025) sayılı kararına konu dosyada asıl dava eş lehine belirsiz alacak olarak açılmış, anne ve baba ile kardeşlerin talepleri ise sonradan açılıp birleştirilen davayla ileri sürülmüştür. Tüm hak sahiplerinin taleplerinin tek dilekçede toplanması, birleştirme ve ayrı kusur/hesap raporu süreçlerinin doğurduğu gecikmeyi önler.

Maddi Tazminat: Kalemler ve Hesap İlkeleri

Maddi tazminat, kazazede bakımından tedavi giderleri, geçici ve sürekli iş göremezlikten doğan kazanç kaybı ile ekonomik geleceğin sarsılmasından; ölüm hâlinde ise cenaze giderleri ve destekten yoksun kalma zararından oluşur.

TBK m. 55'in bağlayıcı kuralları

TBK m. 55/1 uyarınca destekten yoksun kalma ve bedensel zararlar, TBK hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır. Hükmün üç önemli sonucu vardır:

1. Rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri indirilemez. Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacı taşımayan ödemeler zarardan düşülemez. Buna karşılık 5510 sayılı Kanun m. 21 kapsamında rücuya konu olabilen Kurum gelirlerinin peşin sermaye değeri, mükerrer ödemeyi önlemek için hesaplanan zarardan mahsup edilir. Bu nedenle Kurum tarafından bağlanan gelirin ve ilk peşin sermaye değerinin dosyaya getirtilmesi zorunludur.
2. Hakkaniyet indirimi veya artırımı yapılamaz. Hesaplanan tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesiyle artırılamaz veya azaltılamaz. Müterafik kusur ise ayrı bir indirim sebebi olarak değerlendirilmeye devam eder.
3. İdarenin sorumluluğuna da uygulanır. Kazanın idari eylem veya işlemle bağlantılı olduğu dosyalarda (kamu işyerleri, sağlık hizmetindeki aksaklık iddiası gibi) aynı hesap kuralları geçerlidir.

Yeni faiz kuralı (7589 sayılı Kanun)

16.07.2026 tarihinde TBK m. 55'e eklenen fıkra ile çalışma gücünün azalması veya yitirilmesinden doğan kayıplar ile destekten yoksun kalma zararında faiz başlangıcı ikiye ayrılmıştır:

Değişiklikten önce uygulamada maddi tazminatın tamamına olay tarihinden faiz işletildiği görülmektedir; Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/5979 K.2025/3946 (10.03.2025) sayılı kararına konu dosyada ilk derece mahkemesi 1.020.778,21 TL maddi tazminata olay tarihi olan 27.04.2015'ten itibaren faiz yürütmüştür. Yeni kural karşısında bilirkişi hesap raporunun işlemiş ve işleyecek dönemi ayrı ayrı toplamlar hâlinde göstermesi gerekir; aksi hâlde hüküm kurulamaz ve rapor eksik kalır. Aynı tarihli ikinci ek fıkra ise ifa amacıyla tahkikat başlayıncaya kadar yapılan ödemelerin tazminattan mahsubunu ödeme tarihi esasına bağlayan bir düzenleme getirmiştir; avans niteliğinde ödeme yapılan dosyalarda mahsubun bu esasa göre yapılıp yapılmadığı denetlenmelidir. Değişikliğin görülmekte olan davalara uygulanması bakımından değişiklik kanununun geçiş hükümleri ayrıca incelenmeli, istinaf ve temyiz aşamasındaki dosyalarda faiz başlangıcına ilişkin itirazlar bu çerçevede kurulmalıdır.

Yeni fıkra yalnız çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatını kapsar. Manevi tazminat ile tedavi ve cenaze giderleri gibi kalemlerin faiz başlangıcı bu değişiklikle düzenlenmemiştir.

Manevi Tazminat: Kazazede ve Yakınlar

TBK m. 56/1, bedensel bütünlüğün zedelenmesi hâlinde hâkimin olayın özelliklerini gözeterek zarar görene uygun bir miktar para ödenmesine karar verebileceğini öngörür. TBK m. 56/2 ise ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat ödenmesine imkân tanır.

Takdirde esas alınan ölçütler bakımından Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/5979 K.2025/3946 (10.03.2025) sayılı kararına konu ilk derece gerekçesi iyi bir örnektir: Tarafların sosyal ve ekonomik durumu, kusur oranları, yüzde 46 olarak kesinleşen ve yüzde 50'ye yaklaşan maluliyet, davacının yaşı, kazanın ağırlığı, kaza tarihi ve kazanın işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini yeterince almamasından kaynaklanması birlikte değerlendirilerek 100.000,00 TL manevi tazminat takdir edilmiştir. Bu dosyanın da bozma ile sonuçlandığı dikkate alındığında, gerekçede ölçütlerin sayılmasının tek başına yeterli olmadığı, takdir edilen miktarın paranın alım gücü ve olayın ağırlığıyla somut olarak ilişkilendirilmesi gerektiği akılda tutulmalıdır.

Yakınların talep hakkı

Ölüm hâlinde eş, çocuklar, anne ve babanın yanında kardeşler de manevi tazminat isteyebilir; Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/12565 K.2025/13725 (14.10.2025) sayılı kararına konu dosyada kardeşlerin her biri için ayrı manevi tazminat talep edilmiştir. Yaralanma hâlinde ise yakınların talebi "ağır bedensel zarar" eşiğine bağlıdır. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi E.2016/11235 K.2018/4574 (08.05.2018) sayılı kararına konu dosyada, sömestr tatilinde çalıştırılırken elektrik hattına yakın konumda alüminyum köşebent indiren genç sigortalı sürekli iş göremezliğe uğramış; ilk derece mahkemesi kazazede için maddi ve manevi tazminata hükmederken anne ve babanın manevi tazminat talebini reddetmiş, hüküm temyiz üzerine bozulmuştur. Ağır bedensel zarar iddiasında maluliyet oranının yanında bakıma muhtaçlık, uzuv kaybı, yaşam düzenindeki köklü değişiklik gibi olguların somut delillerle dosyaya konulması gerekir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2026/5193 K.2026/5333 (22.04.2026) sayılı kararına konu dosyada boyundan aşağısı tutmayan, ancak bir iki dakika ayakta durabilen kazazedenin durumu bu türden ağır zarara örnek oluşturur.

Kusur Dağılımı ve Müteselsil Sorumluluk

Kusur raporu, hem maddi tazminattan müterafik kusur indirimi hem de manevi tazminatın takdiri bakımından dosyanın omurgasıdır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/5979 K.2025/3946 (10.03.2025) sayılı kararına konu dosyada iki davalıya yüzde 50 ve yüzde 40, davacıya yüzde 10 kusur verilmiş, kusuru bulunmayan davalı yönünden dava reddedilmiş, kusurlu davalılar maddi ve manevi tazminattan müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmuştur. Bu yapıda dikkat edilecek noktalar:

• Davacıya izafe edilen kusur, işverenin eğitim, gözetim ve denetim yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği gözetilmeden belirlenmemelidir. Talimatla korkuluksuz ve emniyet kemersiz iskelede çalıştırılan işçiye yüksek kusur verilmesi, TBK m. 417/2 karşısında savunulması güç bir sonuçtur (Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2026/5193 K.2026/5333, 22.04.2026).
• Ceza dosyasındaki kusur raporu hukuk hâkimini bağlamaz; çelişkili raporlar arasındaki fark giderilmeden hüküm kurulması bozma sebebidir. İş güvenliği alanında uzman bilirkişi heyeti talep edilmelidir.
• Maluliyet oranında çelişki bulunuyorsa giderilmesi istenmeli; aksi hâlde hesap raporu dayanaksız kalır.
• Asıl işveren–alt işveren, iş sahibi ve üçüncü kişi şirketlerin her birinin kusuru ayrı ayrı belirlenmeli; davacıya karşı dış ilişkide müteselsil sorumluluk, iç ilişkide kusura göre paylaşım vardır.

SGK'nın Rücu Hakkı ve Tazminat Dosyasına Etkisi

5510 sayılı Kanun m. 21/1 uyarınca kaza, işverenin kastı veya iş güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmişse Kurumun yaptığı ve ileride yapacağı ödemeler ile bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri, sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarla sınırlı olarak işverene ödettirilir. Kaza üçüncü kişinin kusuruyla meydana gelmişse bu değerin yarısı üçüncü kişilere rücu edilir. Ayrıca kazanın süresinde bildirilmemesi hâlinde bildirime kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneği de işverenden tahsil edilir.

Bu sınırlama, tazminat dosyası ile rücu dosyasının birbirini doğrudan etkilediğini gösterir. İşveren vekili, tazminat dosyasında kesinleşen kusur oranının rücu davasında da tartışılacağını hesaba katmalı; işçi vekili ise hesap raporunda peşin sermaye değerinin güncel ve doğru tutarla mahsup edilip edilmediğini denetlemelidir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2021/7129 K.2022/11878 (05.10.2022) sayılı kararına konu dosyadaki "zararın Kurumca karşılanması gerektiği" savunması, Kurum ödemelerinin işçinin işverene karşı tazminat hakkını ortadan kaldırmadığı, yalnız mahsup sorununa dönüştüğü gözetilerek karşılanmalıdır.

Uygulamada Dikkat: Kontrol Listesi

• Hasım tespiti: İşveren, asıl işveren, talimat veren şirket, enerji dağıtım şirketi, imalatçı/ithalatçı ve kamu idaresi ayrı ayrı değerlendirildi mi? İdareye yönelen taleplerde yargı yolu ayrıca incelendi mi?
• Zamanaşımı: İşverene karşı sözleşmesel süre, imalatçıya karşı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu m. 6/6'daki üç ve on yıllık süreler ayrı ayrı hesaplandı mı?
• Maluliyet: Oran kesinleşti mi, raporlar arasında çelişki var mı?
• Kazanç: Bordro dışı ödemeler ve fiilî ücret ispatlandı mı?
• SGK: Bağlanan gelir ve ilk peşin sermaye değeri yazısı dosyaya girdi mi; rücu edilemeyen ödeme indirilmiş mi?
• Faiz: Hesap raporu işlemiş ve işleyecek dönemi ayrı toplamlarla gösteriyor mu; talep dilekçesi ve ıslah buna göre kurgulandı mı?
• Hakkaniyet: Hesaplanan tutar üzerinden TBK m. 55/1'e aykırı indirim yapılmış mı?
• Manevi tazminat: Yakınlar için ağır bedensel zarar olguları somutlaştırıldı mı; her hak sahibi için ayrı miktar talep edildi mi?
• Kusur: Davacıya verilen kusur, işverenin gözetim ve önlem yükümlülüğü ile kaçınılmazlık ilkesi karşısında tartışıldı mı?

Sonuç

İş kazası tazminat davasında başarı, sorumluluğun TBK m. 417/3 uyarınca sözleşmesel niteliğinin doğru kurulmasına, tüm sorumluların baştan davaya dahil edilmesine ve hesap raporunun TBK m. 55'in bağlayıcı kurallarına uygunluğunun sıkı denetimine bağlıdır. 7589 sayılı Kanunla getirilen faiz ayrımı, hesap raporlarının yapısını ve talep sonuçlarını doğrudan etkileyecektir. Manevi tazminatta TBK m. 56 ölçütlerinin somut olgularla desteklenmesi, kusur incelemesinde ise kaçınılmazlık ilkesinin işletilmesi, Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin son dönemde verdiği bozma kararları karşısında dosyanın kaderini belirleyen başlıca unsurlardır.

Yararlanılan kaynaklar

Mevzuat

• TBK m.55
• TBK m.417
• 5510 s.K. m.21
• TBK m.56

Yargı kararları

• 10. Hukuk Dairesi E.2021/7129 K.2022/11878
• 10. Hukuk Dairesi E.2025/12662 K.2026/1356
• 10. Hukuk Dairesi E.2024/12565 K.2025/13725
• 10. Hukuk Dairesi E.2026/5193 K.2026/5333
• 10. Hukuk Dairesi E.2024/5979 K.2025/3946
• 21. Hukuk Dairesi E.2016/11235 K.2018/4574